સિકલ સેલ એનિમિયા એ એક ગંભીર આનુવંશિક રક્ત વિકાર છે. આ રોગમાં લાલ રક્તકોષો સામાન્ય ગોળાકારને બદલે અર્ધચંદ્રાકાર કે સિકલ જેવા આકારના બની જાય છે. આવા કોષો રક્તવાહિનીઓમાં અવરોધ પેદા કરે છે, જેનાથી દર્દીને દુખાવો અને એનિમિયા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. આ રોગ ચેપી નથી અને એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી.
રોગનું કારણ અને આનુવંશિકતા
આ રોગ હિમોગ્લોબિન બીટા જીનમાં થતા મ્યુટેશનને કારણે થાય છે. જ્યારે બાળકને માતા અને પિતા બંને પાસેથી ખામીયુક્ત જીન મળે ત્યારે જ આ રોગ થાય છે. જો માત્ર એક જ જીન મળે તો વ્યક્તિ માત્ર વાહક બને છે અને તેમાં લક્ષણો દેખાતા નથી.
સરકારી મિશન અને સારવાર
ભારત સરકારે ૨૦૪૭ સુધીમાં આ રોગને નાબૂદ કરવા રાષ્ટ્રીય સિકલ સેલ એનિમિયા નાબૂદી મિશન શરૂ કર્યું છે. આ મિશન હેઠળ ૦ થી ૪૦ વર્ષના લોકોનું મફત સ્ક્રિનિંગ કરવામાં આવે છે. દર્દીઓને હાઇડ્રોક્સીયુરિયા દવા અને ફોલિક એસિડ મફત આપવામાં આવે છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં રક્તધાન, બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કે જીન થેરાપી દ્વારા સારવાર કરવામાં આવે છે.
સાવચેતી અને જીવનશૈલી
દર્દીઓએ ડિહાઇડ્રેશનથી બચવા પૂરતું પાણી પીવું જોઈએ. આત્યંતિક તાપમાન અને ભારે શારીરિક મહેનત ટાળવી હિતાવહ છે. નિયમિત રસીકરણ અને સંતુલિત આહાર લેવાથી ગૂંચવણો ઘટાડી શકાય છે. લગ્ન પહેલાં જિનેટિક કાઉન્સેલિંગ અને સ્ક્રિનિંગ કરાવવાથી નવી પેઢીમાં રોગ ફેલાતો અટકાવી શકાય છે.
